نرخ فرونشست بعضی نقاط ایران ۱۰۰ برابر جهان است

گزارش جدید مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نشان می‌دهد بیش از ۹۰ درصد کشور درگیر فرونشست است.

کد خبر : 31299

تاریخ انتشار : دوشنبه ۵ آبان ۱۴۰۴ - ۲۲:۲۷

نرخ فرونشست بعضی نقاط ایران ۱۰۰ برابر جهان است

ایران دیگر در مرحله «تهدید خاموش فرونشست» قرار ندارد، بلکه وارد فاز بحران این پدیده شده است.بر اساس بررسی‌های بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، ریشه اصلی این بحران در عدم تعادل میان ورودی و خروجی آبخوان‌های کشور نهفته است.از اواسط دهه ۱۳۵۰ تاکنون، فشار جمعیتی، گسترش کشاورزی و توسعه صنعتی موجب برداشت بیش از ۱۴۰ میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی شده است؛ رقمی معادل تخلیه کامل ظرفیت تمامی سدهای کشور.برداشت گسترده آب زیرزمینی باعث فشرده شدن غیرقابل بازگشت اسکلت خاک در دشت‌های آبرفتی و از بین رفتن «ستون‌های نگه‌دارنده زمین» شده است.این فرآیند، عامل مستقیم افزایش نرخ فرونشست در بسیاری از مناطق کشور است؛ پدیده‌ای که برخلاف زلزله، منشأ تکتونیکی ندارد، بلکه نتیجه سیاست‌گذاری‌های نادرست و توسعه نامتوازن در حوزه آب است.با فشرده‌شدن خاک، ظرفیت ذخیره‌سازی آبخوان‌ها برای همیشه از بین می‌رود و حتی بارندگی‌های فراوان نیز قادر به جبران این خسارت نخواهند بود.بررسی‌های ماهواره‌ای و میدانی مرکز تحقیقات نشان می‌دهد که در حال حاضر تقریباً تمام استان‌های کشور، به جز گیلان، درگیر پدیده فرونشست هستند.از نظر وسعت پهنه‌های آسیب‌دیده، استان خراسان رضوی در رتبه نخست و پس از آن فارس، کرمان، اصفهان و تهران قرار دارند.در برخی از مناطق بحرانی مانند رفسنجان کرمان، نرخ فرونشست به حدود ۴۰ سانتی‌متر در سال رسیده است؛ رقمی که ۱۰۰ برابر حد بحرانی جهانی (۴ میلی‌متر در سال) و از بالاترین مقادیر ثبت‌شده در جهان به شمار می‌رود.

در استان فارس، دشت‌های جهرم و فسا از دیرباز به عنوان پهنه‌های فرونشستی شناخته می‌شدند، اما داده‌های جدید از گسترش سریع این پدیده به سمت مرودشت، داراب، تخت جمشید و جنوب شرقی شیراز حکایت دارد.این گسترش، علاوه بر تهدید زیرساخت‌های حیاتی، میراث جهانی تخت جمشید و بافت تاریخی شیراز را نیز در معرض خطر قرار داده است.در تهران نیز به دلیل افزایش برداشت آب شرب، نرخ فرونشست در منطقه ۱۸ و نواحی جنوب‌غربی شهر طی دو سال گذشته به ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر در سال رسیده است.این بدان معناست که پهنه فرونشست در حال پیشروی به سوی بافت‌های شهری است؛ پدیده‌ای که اگر مهار نشود، می‌تواند امنیت زیرساخت‌ها، شبکه‌های حمل‌ونقل و سکونتگاه‌های شهری را با تهدیدی بی‌سابقه مواجه کند.