جنگ تحمیلی نشان داد، نوسازی بافت‌های فرسوده یک ضرورت است

عبدالرضا گلپایگانی در حاشیه جلسه شورای عالی بازآفرینی شهری پایدار در جمع خبرنگاران اظهار داشت: یکی از مسائل اصلی بافت‌های فرسوده، تاب‌آور نبودن این بافت‌ها است.

مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران افزود: این مساله به خوبی در تعداد نقاطی که در جنگ تحمیلی سوم مورد اصابت قرار گرفتند و تعداد خانه‌هایی که تخریب شدند، نمایان شد؛ در واقع، با هر پرتابه بین ۱۵ تا ۲۰ واحد مسکونی آسیب می‌دید، یعنی یک قطعه کامل از بین می‌رفت.

وی ادامه داد: در حالی که در بافت‌های نوساز این‌گونه نیست و ممکن است فقط یک یا دو واحد تخریب شود، اما در بافت‌های فرسوده به دلیل ضعف سازه‌ای و اشکالات موجود در ساخت‌وساز، آسیب‌ها بسیار گسترده‌تر بود. همین موضوع نشان می‌دهد که نوسازی این بافت‌ها یک ضرورت جدی است.

گلپایگانی خاطرنشان کرد: البته نوسازی این بافت‌ها کار ساده‌ای هم نیست؛ چون معمولاً قطعات ریزمقیاس هستند و بعضاً برای ایجاد گذر و دسترسی، نیاز به عقب‌نشینی دارند.

وی گفت: برای اینکه روند بازسازی شتاب بگیرد، ما یک شناسایی کامل از محله‌ها انجام دادیم و با بازمانده‌ها و ساکنان خانه‌های تخریب‌شده، تک‌تک گفت‌وگو کردیم. فرمی در اختیارشان گذاشتیم تا اگر رضایت داشتند، برای تسریع در نوسازی، عملیات اجرایی در محل دیگری سریع‌تر آغاز شود. در طول دوره ساخت نیز به آن‌ها تسهیلات رهن مسکن تعلق گرفت تا بتوانند در مکان مناسب اسکان موقت داشته باشند تا واحد جدید ساخته شود.

معاون وزیر راه و شهرسازی اضافه‌کرد: از سوی دیگر، پیشنهاد کردیم محل مورد اصابت، به یک نقطه کانونی و یادمانی تبدیل شود؛ فضایی که یادآور جنگ رمضان برای نسل‌های آینده باشد و به پاسداشت شهدا اختصاص پیدا کند.

وی تاکید کرد: مردمی که پای کار انقلاب، جمهوری اسلامی و ایران بودند و با همه وجودشان از خط آزادی‌خواهی و مبارزه با استکبار جهانی حمایت کردند، شایسته آن هستند که این مکان به فضایی برای برگزاری رویدادهای مرتبط با جنگ تحمیلی سوم تبدیل شود. این موضوع می‌تواند بخشی از سرانه‌های خدماتی و گردشگری محله را هم در قالب فضاهای سبز، باز، فرهنگی و خدماتی تأمین کند.

گلپایگانی بیان‌داشت: حتی برخی از کسانی که خانه‌شان آسیب دیده بود، خودشان ابراز تمایل کردند که در آن محل حسینیه یا مجموعه فرهنگی احداث شود. ما این مسیر را پیش بردیم و در حدود پنج نقطه، کارهای شناسایی و تأمین زمین معوض جلوتر از بقیه پیش رفته و در حال پیگیری است.

وی اظهار داشت: در پایتخت، چون شهرداری تهران خودش در این زمینه فعال است، ما ورود نکردیم و این اقدامات برای سایر شهرها بوده است. ضمن اینکه مشوق‌های دیگری هم در نظر گرفته شد. برای مثال، هزینه ساخت را بنیاد مسکن تقبل می‌کند و ما نیز بحث زمین معوض را با ۱.۵ برابر قیمت در نظر گرفتیم.

مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران افزود: حتی در برخی موارد، مثل زمین‌هایی که در ورامین پیش‌بینی شده بود، با همین نسبت هم زمین مقصد پوشش داده نمی‌شد؛ چون زمین مقصد گران‌تر بود، بنابراین از محل اعتبارات قانونی مربوط به خانواده‌های شهدا نیز کمک گرفتیم. یعنی هم هزینه ساخت که بنیاد مسکن تقبل می‌کند، هم ظرفیت‌های مربوط به ایثارگران و خانواده شهدا، و هم سازوکار «کلید به کلید» را به‌کار گرفتیم تا این فرایند با رضایت کامل کسانی که تمایل به این کار دارند، پیش برود.

طی جنگ تحمیلی سوم ۲۱۷ واحد در محلات بازآفرینی شهری از ۱۰ استان، چهار شهر و ۲۵ محله مورد حمله دشمن قرار گرفت.

ثبت جهانی ربع رشیدی تبریز

وی در ادامه با اشاره به مطرح شدن موضوع ربع رشیدی تبریز و ثبت جهانی آن در این جلسه، خاطرنشان کرد: ربع رشیدی یکی از آثار تاریخی مهم ماست که متعلق به قرن هفتم است. این مجموعه در واقع یک دانشگاه بین‌المللی بوده و حتی رئیس‌جمهور درباره آن صحبت کرد. گفته می‌شود که در آن زمان، آموزش به هفت زبان زنده دنیا در این مجموعه انجام می‌شده است.

گلپایگانی یادآور شد: با حمله مغول‌ها، ربع رشیدی از بین می‌رود، اما آنچه باقی مانده، بخشی از نوشته‌ها و مستندات آن است که از جمله به رشیدالدین فضل‌الله نسبت داده می‌شود. ایشان جزئیات معماری مجموعه را ثبت و تقریر کرده‌اند و همین نوشته‌ها امروز به‌عنوان وقف‌نامه ربع رشیدی ثبت جهانی شده است.

وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر، بخشی از معماری بنا باقی مانده و در تصاویر هم دیده می‌شود. این بنا توسط میراث فرهنگی ثبت تاریخی شده و در مسیر ثبت جهانی قرار دارد. برای ثبت جهانی هم الزامات مشخصی وجود دارد؛ از جمله بازگشایی برخی محورها و رفع تصرف یا ساخت‌وسازهای غیرمجاز در محدوده و حریم ربع رشیدی.

این مقام مسئول بیان داشت: تعداد واحدهایی که باید تملک شود تا عرصه میراثی آزاد شود، در قالب یک پروژه مشترک با حوزه بازآفرینی در حال پیگیری است و ما تلاش می‌کنیم در این زمینه کمک کنیم. جزئیات فنی هم با همکاران ما در میراث فرهنگی دنبال می‌شود.