خانه‌اولی‌ها بعداز آنکه در سال‌های۹۴ تا ۹۹ به امید «اخذ وام مسکن موثر» وارد صندوق پس‌انداز مسکن یکم شدند و بخش قابل توجهی از آنها به‌خاطر «وام بی‌اثر» و «پایان‌کار فعالیت صندوق»، بدون خانه ماندند، تا امروز همچنان منتظر مسیر، امکان یا تسهیلات کارآمد از سمت سیاستگذار هستند. دولت برای پاسخ درخور به نیاز «خانه اول»، مقابل چهارراهی قرار دارد. راه چهارم که از بازار سرمایه می‌گذرد‌، خانه‌اولی‌ها را با نردبان بورسی، صاحب‌خانه‌ می‌کند.

تازه‌‌ترین گزارش رسمی از وضعیت بازار مسکن شهر تهران مربوط به زمستان۱۴۰۰ حکایت از رشد ۱۰درصدی قیمت مسکن در این فصل نسبت به پاییز پارسال دارد.

چرا سرمایه‌های مولد روانه بازار ساخت مسکن نمی‌شود و جریان معاملات به‌صورت طبیعی پا نمی‌گیرد؟ مساله بازار مسکن چیست و چرا نه ابزارهای مالیاتی نظیر مالیات بر املاک خالی و لوکس و نه برنامه‌های انبوه‌سازی دولتی مسکن نتوانسته رونق پایدار را به معاملات ملکی بازگرداند؟ آیا می‌توان امیدوار بود در بازاری که هنوز ملاکی و سوداگری فاقد هیچ هزینه‌ای به صاحبان سرمایه تحمیل نمی‌کند و از این بابت امن‌ترین بازار برای حفظ ارزش نقدینگی تلقی می‌شود، برنامه‌هایی مثل ساخت مسکن در تیراژ میلیونی توسط دولت، به برقراری ثبات قیمت در این بازار بینجامد؟ یا پیش‌نیاز دیگری لازم است تا رونق به بازار مسکن بازگردد؟

اظهارات تازه رئیس‌‌جمهوری درباره برنامه‌های بخش مسکن در طول یک سال گذشته حکایت از چرخش سیاست‌‌های دولت در بازار املاک دارد. درحالی‌که سال گذشته رئیس‌‌جمهوری در اولین نشست خبری رسمی خود برنامه‌های بخش مسکن را با محوریت استفاده از ابزارهای مالیاتی برای مهار سفته‌‌بازی در این بازار تشریح کرده بود، روز دوشنبه کلیدواژه متفاوتی جای «مالیات» را گرفت و سیدابراهیم رئیسی با تمرکز بر برنامه‌ دولتی«ساخت مسکن» سخن گفت؛ موضوعی که نشان می‌‌دهد دولت با وجود تشخیص صحیح اولیه درباره «مساله اصلی بازار مسکن»، مسیری را در پیش گرفته است که با آنچه پیش‌‌تر تشریح شده بود، تفاوت آشکار دارد.

تنظیم رفتار معامله‌گران ملکی با شرایط جدید «بازیگردان بازار املاک» باعث ایست قیمت مسکن در میانه تابستان شد. داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد ماه گذشته معاملات خرید آپارتمان افت کرد و نرخ رشد میانگین حسابی قیمت مسکن در تهران نسبت به ماه ابتدایی تابستان صفر شد. هرچند رشد قیمت مسکن متوقف شده اما سطح نامتعارف قیمت خانه، «سیاست موثر» از سمت دولت برای بهبود اوضاع را می‌طلبد. با این حال، به نظر می‌رسد دیدگاه پارسال رئیس‌جمهور نسبت به مسکن تغییر کرده است. غلامرضا سلامی، اقتصاددان به تشریح این مساله در بازار پرداخته است.

با گذشت نیم‌قرن از تدوین طرح‌ها و برنامه‌های شهری از سوی هر یک از نهادهای مسوول، نه تنها شهر تهران و دیگر کلان‌شهرهای کشور بر حل مساله دست نیافته‌‌اند، بلکه بر پیچیدگی موضوعات نیز افزودند و در پی عدم شناخت درست مسائل، بسیاری از سیاست‌‌ها و برنامه‌های به ظاهر حل مساله شهری؛ خود به چالش‌‌ها و بحران‌های قبلی اضافه کردند. معضلی که در کشور ما به‌دلیل فقدان علت‌‌یابی ریشه‌‌ای مسائل ‌باید در گزاره تبدیل راه‌حل به مساله جست‌وجو کرد، عکس آن چیزی که در مدیریت راهبردی مصطلح شده است.

مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران گفت: آمار نشان از این دارد که در شهر تهران در ازای هر پلاک تخریبی پنج واحد آپارتمان مسکونی ساخت شده است که این عدد در کل کشور ۳ واحد مسکونی است. بنابراین هم واحدهای ناپایدار نوسازی شده و هم نیاز کشور به تولید مسکن تامین می‌شود.

واسطه‌های ملکی در پایتخت از توقف رشد قیمت‌های پیشنهادی ملک خبر می‌دهند. اطلاعات غیررسمی حاکی از آن است که رشد نرخ‌های مدنظر فروشندگان آپارتمان، صفر شده است. اگر چه به نظر می‌رسد قیمت‌های قطعی خانه با رشد حدود ۳ درصد در مقایسه با تیرماه مواجه شده، اما این میزان از نصف شدن سرعت افزایش نرخ‌ها در مقایسه با ماه گذشته خبر می‌دهد.

اگر مالکان خانه‌های خالی به مالیات تعیین شده اعتراض دارند باید تا دهم شهریور آن را ثبت کنند، چرا که ثبت اعتراض و بررسی آن بعد از تاریخ مذکور وارد فرایند دادرسی خواهد شد.

سازمان برنامه و بودجه اکنون با پرداخت ۶۰۰ هزار فقره تسهیلات ساخت مسکن در مدت ۲ سال موافقت کرده است.